تروریسم در ایران و جهان - 8

ترور ناصرالدین‌شاه سرآغاز تحولات وسیعی در تاریخ معاصر ایران شد، زیرا این ترور جامعه ما را به سرعت به سوی تغییرات بنیادی سیاسی ــ اجتماعی هدایت کرد. ترور ناصرالدین‌شاه محصول تضاد و دوگانگی فکری میان دو دیدگاه سنتی و مدرنیستی بود. نظام سرمایه‌داری می‌خواست موانع رشد و توسعه سرمایه‌داری را در ایران از پیش پای خود بردارد. بنابراین شاه به‌عنوان مظهر ارتجاع و حافظ سنتهای کهنه و مندرس بایستی حذف می‌شد. البته ظلم و ستم حکام و استبداد سلطنتی زمینه حذف را مهیا کرده بود. زیرا هیچ قدرت و اندیشه بیگانه‌ای نمی‌تواند جامعه‌ای را تحت‌تاثیر قرار دهد مگر زمانی که زمینه تحول‌پذیری داخلی فراهم باشد. با ترور شاه هاله‌ها و باورهای قداست‌گونة مردم نسبت به شاه فرو ریخت.

همان‌گونه که نظام سرمایه‌داری در اروپا برای هموار کردن راه پیشرفت خود و برداشتن موانع توسعه‌یافتگی لازم دید وحدت دینی کاتولیک را به هم ریزد و با رفرم مذهبی پروتستان را به‌عنوان مذهب سرمایه‌داری طراحی کند، در ایران نیز امپریالیسم روس و انگلیس فرقه‌های شیخیه، بابیه و بهائیه را به‌عنوان دیدگاههای مدرن دین‌گرایانه مطرح کردند تا به وحدت دینی و قدرت نهادهای شیعی لطمه وارد کنند. ایجاد لژهای فراماسونی از جمله اقداماتی بود که موجبات تزلزل ساختار اخلاقی و سنتهای دینی و تاریخی را فراهم آورد.[22] همین حوادث موجی از تروریسم را در ایران به وجود آورد که فرصت ذکر آنان نیست.[23]

در دوره ناصری رفت‌وآمد هیاتهای سیاسی ــ تجاری؛ واگذاری امتیازات؛ نصب و راه‌اندازی کارخانجات؛ ورود و شیوع اندیشه‌های سیاسی غربی در ایران؛ انتشار شبنامه؛ ورود مهاجران ترک و ارمنی به ایران، حتی در لباس آزادیخواهی و مشروطه‌طلبی، مثل حیدرخان عمواوغلی و یپرم‌خان ارمنی، منشأ رشد و گسترش فرهنگ ترور و تروریسم در ایران شد.

محمدعلی‌شاه بر پذیرش قانون اساسی و متمم آن سوگند خورد، ولی ترور ناموفق و احتمالا ساختگی علیه او، بهانه به دست او داد تا مقابل مشروطه و مجلس بایستد. او که از حمایت سنتی روسیه و عناصر داخلی برخوردار بود، با به توپ بستن مجلس شورای ملی به دست لیاخوف روسی موفق شد موج جدیدی از تروریسم دولتی به راه اندازد و طی آن مخالفان خود را نابود کند. البته مخالفان نیز به اقدام متقابل دست زدند.

نخستین موج ترور دولتی در این دوره در ایران شکل گرفت و دولتیان با برنامه تنظیم‌شده عده‌ای از نمایندگان مجلس را ترور کردند و گروهی که موفق شده بودند فرار کنند بعد از دستگیری به فجیع‌ترین شکل در باغشاه ترور شدند.[24] به‌این‌ترتیب ترور از نظر متولیان حکومت، مشروعیت پیدا کرد و بر فرهنگ سیاسی جامعة ما سایه انداخت، درحالی‌که هیچ‌گونه سازگاری با روح لطیف فرهنگ ایرانی نداشت.

برخی از اندیشمندان سیاسی معتقدند که برای گذار از یک مرحله تاریخی به مرحله دیگر و محو آثار اقتصادی ــ اجتماعی مرحله قبلی، چاره‌ای جز دست‌بردن به انقلاب نیست. بنابراین این گروه انقلاب را ضرورتی تاریخی می‌دانند و انقلاب نیز جز رعب و وحشت چیز دیگری به‌بار نمی‌آورد.[25] به‌این‌ترتیب با شروع انقلاب 1905 روسیه، جنبش مشروطه 1906 نیز با تاثیرپذیری از این انقلاب موج وحشت، تروریسم و نیهیلیسم را به ایران وارد کرد.

ظهور و رقابت غیرمنطقی دو حزب سیاسی اجتماعیون و ملیون (اعتدالی) و حضور آنان در مجلس و محافل سیاسی، به‌دلیل فقدان خرد سیاسی مطلوب و ضعف فرهنگ مشارکتی، خود باعث شد تروریسم در ایران گسترش یابد. در همین ایام بود که در «کمیته مجازات»[26] تحت حمایت و هدایت حسین لَله، کریم دواتگر و ابوالفتح‌زاده ترور به مرحله سازمان‌یافتگی وارد شد و به‌عنوان مجازات سیاسی مطرح گردید.

به دنبال این حوادث بار دیگر موج ترور تهران و مخصوصا آذربایجان را که کانون مشروطه‌خواهی بود، فراگرفت. سالداتهای روسی مخالفان را از هر گروه که بودند، ترور کردند، از جمله ثقهًْ‌الاسلام تبریزی را از منبر پایین کشیدند و کشتند. در همان روزها در تبریز یک افسر غیور ایرانی به‌نام امان آمیرزا که از دست سالداتها به کنسولگری انگلیس پناه برده بود، تاب این ننگ را نیاورد و رو به قبله خوابید و گلوله‌ای در دهان خود خالی کرد. مساله شرم‌آور این بود که سالداتها ترور و آدم‌کشی را تا ضریح مقدس ثامن‌الائمه(ع) پیش بردند و مرقد مطهر را غارت کردند و چند ده نفر را کشتند.

در سالهای قبل از جنگ جهانی اول موج ترور تاحدودی فروکش کرد، زیرا کمیته مجازات لو رفت و متلاشی شد و مردم تا حد زیادی، به دلیل انحراف جامعه و دولتمردان از مشروطه، از کانونهای سیاسی و فعالیتهای اجتماعی کنار کشیدند. در آستانه جنگ، قدرتهای اروپایی دخیل در تحولات ایران به زدوبندهای بین‌المللی و حل اختلاف‌ میان خود علیه آلمان سرگرم بودند و کمتر به ایران توجه می‌کردند. در چنین فضایی قدرتهای محلی، مثل جنگلی‌ها در گیلان، پسیان در خراسان و خیابانی در آذربایجان، سربرآوردند و ترور تاحدودی متمرکز و کنترل شد.

/ 0 نظر / 5 بازدید