تروریسم در ایران و جهان - 9

موج تازه ترورها با قتل صدراعظم قدرتمند و پرسابقه، میرزاعلی‌اصغرخان امین‌السلطان، به راه افتاد. این ترور در میدان بهارستان و در هشتم شهریور 1286.ش مطابق با بیست‌ویکم رجب 1325.ق به تحریک حیدرخان عمواوغلی و به دست عباس‌آقا صراف تبریزی رخ داد.[27] در بهمن همین سال بمبی نیز به سوی کالسکه محمدعلی‌شاه انداخته شد که کار مجاهدان قفقاز بود. در شانزدهم اسفند 1286.ش برابر با صفر 1326.ق، میرزامحمدرضاخان قوام‌‌الملک شیرازی، از مخالفان سرسخت مشروطه که موجب فتنه و فساد فراوان بود، به دست جوانی به‌نام نعمت‌الله بروجردی در باغ حکومتی شیراز با شلیک چهار گلوله ترور شد و به قتل رسید. روز نوزدهم اسفند در مجلس ترحیم قوام‌الملک، به پسرش، سالارالسلطان، سوءقصد شد و با تیر تپانچه یکی از مشروطه‌خواهان زخمی گردید. در این بین دو نفر از هواداران قوام کشته شدند. بدن این تروریست که احمد دشتکی نام داشت، به دست نوکران قوام در مسجد قطعه قطعه شد.[28] در پنجم آبان 1287 نیز شکرالله‌خان شجاع‌نظام مرندی، از سران استبداد محمدعلی شاهی، با بمب دستی ساخته حیدرخان عمواوغلی ترور و همراه پسرش کشته شد.

در ادامه این جریان کریم دواتگر، از اعضای کمیته مجازات، براساس طرح مستعان‌الملک، شیخ فضل‌الله نوری را در شب نهم دیماه 1287.ش برابر با شانزدهم ذی‌الحجه 1326 هدف گلوله قرار داد که فقط موجب زخمی‌شدن وی گردید. شیخ فضل‌الله ضارب را بخشید و او تا سال 1327.ق که قوای آزادیخواهان، تهران را فتح کردند، در زندان بود. خود کریم دواتگر هم بعدها به دلیل اختلاس‌های مالی از کمیته مجازات سرخورده شد و اسرار کمیته را فاش کرد و از همین رو رشیدالسلطان، عضو دیگر کمیته، او را در دوازدهم اردیبهشت 1296.ش ترور کرد. همچنین در اول اسفند 1287.ش آقا بالاخان سردار، حاکم رشت، به دست معزالسلطان و چند مجاهد قفقازی ترور و همراه سه تن از محافظانش کشته شد.

مهم‌ترین ترور در دوره احمدشاه کشتن آیت‌الله بهبهانی در بیست‌وششم تیرماه 1289.ش برابر با نهم رجب 1328.ق بود که به تحریک حیدرخان و به وسیله رجب سرابی، حسین لَله و علی‌اصغر زمانی اتفاق افتاد، زیرا بهبهانی برای اخراج تقی‌زاده از مجلس که مخالف با اهداف و برنامه‌های حزب اعتدالی بود، تلاش می‌کرد. اعتدالی‌ها به تلافی ترور رهبر خود در نهم مرداد 1289 علی‌محمدخان تربیت، از سران حزب دموکرات، را در خیابان لاله‌زار با شلیک سه گلوله ترور کردند.[29]

در دوره سردارسپهی و وزارت جنگ رضاخان به دلیل تسلط نظامیان بر اوضاع، موج ترور تقریباً فروکش کرد. سردارسپه به منظور اجرای سیاست سقوط پی‌درپی کابینه‌ها و بیرون‌کردن رقبای قدرتمند از صحنه سیاسی، چنین شایع کرد که قوام‌السلطنه (رئیس‌الوزراء) با همدستی محمدحسن‌میرزا، ولیعهد احمدشاه، کمیته‌ای برای ترور وی تشکیل داده ‌است. به‌همین دلیل سردارسپه دستور بازداشت قوام‌السلطنه را صادر کرد، ولی به‌دلیل التماس همسرش نزد احمدشاه، رضاخان او را به شرط خروج از کشور آزاد کرد و به اروپا فرستاد.

رضاخان پس از سرکوب قدرتهای محلی و حذف رقبای سیاسی، از جمله خانه‌نشین کردن مستوفی‌الممالک‏، مشیرالدوله و دکتر مصدق و تبعید قوام‌السلطنه و بدرقه احمدشاه در سفر اروپا و جلوس به سلطنت در آذرماه 1304 یک شبکه ترور دولتی برای کشتن مخالفان و متمردان تاسیس کرد. وی حتی به کسانی که به قدرتیابی او مساعدت کرده بودند، رحم نکرد، از جمله این افراد می‌توان به سردار اسعد‏، نصرت‌الدوله، علی‌اکبرخان داور، میرزاده عشقی اشاره کرد.[30]

در آغاز حکومت پهلوی دوم ترور با بار ایدئولوژیک متداول شد. در این میان ترور با ارزش مذهبی به ابتکار سیدمجتبی میرلوحی، معروف به نواب صفوی، و به دست کسانی مانند حسن و حسین امامی، مظفر ذوالقدر، خلیل طهماسبی، عبدالحسین واحدی و محمدمهدی عبدخدایی تحت پرچم جمعیت فداییان اسلام رایج گشت. نخستین عملیات این گروه، ترور سیداحمد کسروی در بیستم اسفند 1324 به دست برادران امامی بود. پس از کسروی, این دو برادر عبدالحسین هژیر، وزیر دربار وقت، را در دوازدهم آبان 1328 ترور کردند، اما این ترور ناموفق بود. یک‌سال و چند ماه بعد، در شانزدهم اسفند 1329، سرلشکر علی رزم‌آرا، نخست‌وزیر وقت، هنگام خروج از مجلس ترحیم آیت‌الله فیض که در مسجد شاه تهران برگزار شد، به دست خلیل ملکی، عضو سابق حزب میهن و از همکاران پیشین مظفر بقایی و از کارکنان نشریه شاهد که به فداییان اسلام پیوسته بود، ترور شد. در همان زمان در مورد این ترور شک و تردیدهای زیادی وجود داشت. زیرا براساس کالبدشکافی اولیه مشخص شد کالیبر اسلحه قاتل با اسلحه خلیل طهماسبی تفاوت دارد و احتمالا بر سر مساله نفت به تحریک انگلیسی‌ها و به دست عناصر درباری کشته شده است. دو نفر اخیر، یعنی هژیر و رزم‌آرا، از طرفداران سیاست نفتی امریکا در ایران بودند.[31] از ترورهای دیگر فداییان اسلام ترور ناموفق دکتر حسین فاطمی، مدیر روزنامه باختر امروز و وزیرخارجه دکتر مصدق، به دست محمدمهدی عبدخدایی بود که در بیست‌وپنجم بهمن 1330 بر سر مزار محمد مسعود، روزنامه‌نگار، در مقبره ظهیرالدوله در خیابان دربند و در مراسم پنجمین سالگرد ترور محمد مسعود انجام شد.

جمعیت موتلفه اسلامی هم که به طرفداری از فداییان اسلام به استراتژی ترور گرایش داشتند، اول بهمن 1343 با همکاری محمد بخارایی، مرتضی نیک‌نژاد، رضا صفارهرندی و حاج‌محمدصادق امانی، نخست‌وزیر حسنعلی منصور را در مقابل مجلس شورای ملی ترور کردند.

از جمله سازمانهای تروریستی، به‌ویژه در دوره جنبش ملی‌شدن صنعت نفت، حزب توده بود. از جمله اقدامات این گروه می‌توان از ترور محمد مسعود، مدیر روزنامه مرد امروز، در بیست‌ودوم بهمن 1326 در خیابان اکباتان تهران یاد کرد. این ترور با برنامه‌ریزی خسرو روزبه و به دست سروان ابوالحسن عباسی انجام شد. سه سال بعد در ششم خرداد 1329، احمد دهقان کرمانی، از روزنامه‌نگاران معروف و مدیر مجله تهران مصوّر، براساس اسرار خانه سدان، بازوی مطبوعاتی سفارت انگلیس، به دلیل مخالفت با واگذاری امتیاز نفت به شوروی به دست حسن جعفری، از اعضای حزب توده، ترور شد.

/ 0 نظر / 15 بازدید