تروریسم در ایران و جهان-4

تعریف ترور و تروریسم

در لغتنامه روابط بین‌الملل ذیل کلمه Terrorism آمده است: ترور و تروریسم به فعالیتهای بازیگران دولتی و غیردولتی اطلاق می‌شود که شیوه و تمهیدات خشن را در اعمال خود برای رسیدن به اهداف سیاسی به کار می‌برند.

همة منابع بر این مساله تاکید می‌کنند که ترور یک اقدام خشن سیاسی برای نیل به اهداف سیاسی است، اما در این میان نوع این اقدام اهمیت چندانی ندارد. ممکن است یک قهرمان حریف خود را یا یک سرمایه‌دار رقیب خویش را با کشتن از سر راه بردارد. معمولا ترور دو حالت دارد: در حالت اول شخص یا اشخاصی با انگیزه سیاسی فرد یا افرادی را می‌کشند تا مانع یا موانعی را از سر راه اهداف سیاسی خود بردارند. حالت دوم عبارت است از احساسات و عکس‌العملهایی که این ترور در جامعه به‌وجود می‌آورد؛ یعنی رعب و وحشت شهروندان را در برمی‌گیرد و دولت برای نمایش قدرت و مهار تهدید، خود نیز به رفتارهای رعب‌آور دست می‌زند.

در ترورهای محلی و ملی، معمولا ترور به دو شکل اجرا می‌شد: یکی «ترور سرخ»؛ یعنی تروری که با اسلحه، اعم از سرد یا گرم، و به قصد کشتن اجرا می‌شود که گاهی ممکن است به قتل منجر نشود که در این صورت ترور ناموفق نامیده می‌شود. از آنجایی که هدف تروریسم حذف فیزیکی رقیب یا رقبا از صحنه سیاست است، گاهی ممکن است ترور به صورت غیرمستقیم صورت گیرد. مثل تصادفهای ساختگی با اتومبیل، انفجار هواپیمای حامل مقامات سیاسی ــ نظامی یا انفجار قطار برای به‌نمایش گذاشتن قدرت، انتقام‌گیری از دولتها یا تهدید آنان. انفجار قطار در سال 2004 در اسپانیا که طی آن بیش از سیصد نفر از شهروندان به قتل رسیدند و نیز انفجار متروی لندن در سال 2004 به منظور هشدار به این دو دولت به دلیل حمایت از حمله امریکا به عراق بود. از دیگر اقدامات تروریستی می‌توان به مسموم‌کردن مخالفان اشاره کرد؛ شیوه‌ای که در دوره دوم سلطنت رضاشاه رواج داشت. این جنایت را شخصی به‌نام الیم‌‌الدوله انجام می‌داد که دفتری در پادگان عشرت‌آباد داشت. هرکسی که رضاشاه به او بدگمان بود می‌بایست در دفتر الیم‌الدوله قهوه‌ای نوش‌جان می‌کرد که مواد سمی به آن افزوده شده بود.

نوع دوم «ترور سرد» است که گاهی به ترور شخصیتی شهرت دارد. در این نوع ترور، عامل ترور به منظور تخریب و حذف رقیب، به هیاهو و جنجال‌آفرینی، تبلیغات از طریق رسانه‌های جمعی، از جمله انتشار کتاب و مقاله و حتی ساخت فیلم، دست می‌زند و گاهی رقیب را به مصرف مواد مخدر، داشتن روابط نامشروع و رشوه‌دهی و رشوه‌گیری نیز متهم می‌کند. این شیوه معمولا در دنیای هنر، ورزش و گاهی اقتصاد به کار می‌رود. اما همان‌گونه که قبلا یادآوری شد، اصطلاح ترور عمدتا اهداف سیاسی را تعقیب می‌کند.

یکی از تعاریف آکادمیک و جامع از تروریسم، تعریف آلکسی پ. اشمید (Alex P. Schmid) است. اشمید که از مساعدت بیش از پنجاه دانش‌پژوه در بسط و پالایش تعریف خود بهره برده است، نتیجه می‌گیرد: تروریسم شیوة اقدامات تکراری به منظور ایجاد دلهره، رعب و وحشت است که به دلایل سلیقه‌ای، جناحی یا سیاسی، گروههای مختلف از آن استفاده می‌کنند. البته تعریف اشمید به همین‌جا خاتمه نمی‌یابد و در ادامه بین نوع اهداف موردنظر، تاثیر موردنظر، تصادفی یا انتخابی بودن عمل و... تفکیک قائل می‌شود.به‌رغم اینکه تعریف اشمید از ترکیب صدونه تعریف حاصل شده، خود وی معتقد است که هنوز تعریف او جای انتقاد دارد.

وزارت‌خارجه امریکا از سال 1983 تعریف مندرج در سند 22 از قانون ایالات‌متحده، ماده 2656، بند «د» را به کار می‌برد: «واژه تروریسم به معنای خشونت عمدی و با انگیزه سیاسی است که علیه اهداف عمومی نظامی، سیاسی و اقتصادی توسط گروههای فراملی (Trans national) یا فروملی (Subnational) و یا عوامل پنهانی و معمولا با قصد نفوذ در مخاطبان صورت می‌گیرد.»

/ 0 نظر / 4 بازدید